en  fr  cs  de  et  el  es  ga  hr  it  pl  ro  sq  sk  sl  sv  nn  sr  bs  lt  mk  lb  nl  hy  pt  tr  da  bg  fi  hu  ka  lv  eu  ca  ru  gl

Święto językowej różnorodności

Kondycja współczesnego człowieka

Na naszej plancie żyje ponad 7 miliardów ludzi mówiących w 6 – 7 tysiącach różnych języków. Niektórymi z nich posługują się setki milionów osób, tak jak w przypadku angielskiego czy chińskiego, ale większość języków jest znana  tylko kilku tysiącom osób, a niektórymi z nich  posługuje się zaledwie garstka ludzi. Co więcej, 96% języków świata jest używanych przez zaledwie 4% jego mieszkańców. Europejczycy często żyją w przekonaniu, że na ich kontynencie funkcjonuje wyjątkowo duża liczba języków, szczególnie w porównaniu z Ameryką Północną czy Australią. Tymczasem rodzime języki europejskie stanowią zaledwie 3% wszystkich języków świata – jest ich około 225. Większość języków świata funkcjonuje na szerokim obszarze po obu stronach równika – w południowo-wschodniej Azji,  Indiach,  Afryce i Ameryce Południowej. Wielu Europejczyków może dziś też sądzić, że normą jest posługiwanie się  tylko jednym językiem. Tymczasem połowa, a nawet  dwie trzecie  światowej populacji,  jest dziś w pewnym zakresie dwujęzyczna;  znaczna liczba jest  “wielojęzyczna”. Wielojęzyczność stanowi w istocie o wiele bardziej naturalne dla człowieka środowisko niż monojęzyczność . Różnorodność języków i kultur, podobnie jak  różnorodność w przyrodzie, jest dziś coraz częściej postrzegana jako zjawisko korzystne i piękne samo w sobie. Każdy język odzwierciedla inny sposób widzenia świata i stanowi produkt  swojej własnej, unikalnej historii. Wszystkie języki mają swoją indywidualną tożsamość oraz wartość, a każdy z nich jest tak samo przydatny jako forma ekspresji dla ludzi, którzy się nim posługują.  Z porównania  tempa, w jakim dzieci uczą się mówić, wynika, że żaden język nie jest z natury rzeczy trudniejszy niż jakikolwiek inny.

Struktura języka

Język to umowny system dźwięków i symboli wykorzystywany do wielu celów przez grupę ludzi; przede wszystkim służy on do wzajemnego komunikowania się, wyrażania tożsamości kulturowej, działa też jako nośnik stosunków społecznych oraz stanowi źródło zachwytu (na przykład w literaturze). Języki różnią się od siebie  dźwiękami, gramatyką, słownictwem oraz formami wypowiedzi. Wszystkie języki są zjawiskami skomplikowanymi.  Języki różnią się pod względem liczby spółgłosek i samogłosek, od mniej niż tuzina po ponad 100. Języki europejskie pod tym względem zazwyczaj plasują się pośrodku – od około 25 fonemów (np. hiszpański) po ponad 60 (np. irlandzki). Stosowane alfabety odzwierciedlają te dźwięki  ze zróżnicowanym poziomem dokładności: niektóre alfabety (np. walijski) są bardzo „fonetyczne”; inne (np. angielski) są w tym względzie wyjątkowo niekonsekwentne. W  gramatyce każdy język zawiera  kilka tysięcy zasad budowania słów oraz struktury zdań. Aby spełniać potrzeby swoich użytkowników, każdy język dysponuje olbrzymim zakresem słownictwa – w przypadku języków europejskich, w których słownictwo naukowe i techniczne jest niezwykle bogate, możemy mówić o kilkuset tysiącach słów i fraz. Poszczególni użytkownicy danego języka znają i wykorzystują zaledwie ułamek całego dostępnego w danym języku zasobu słownictwa. Aktywne słownictwo ludzi  wykształconych   może liczyć  około 50 000 słów; słownictwo pasywne  - słowa, które ludzie ci znają, lecz  z nich nie korzystają - jest  znacznie obszerniejsze. W codziennych rozmowach  ludzie często używają  bardzo małej liczby  słów, które powtarzane są z dużą częstotliwością. Ocenia się, że każdy 21-latek w swoim życiu wypowiedział około 50 milionów słów. Żywe języki oraz kultury podlegają  nieustającym zmianom. Ludzie wywierają na siebie wzajemny wpływ poprzez sposób, w jaki piszą i  wypowiadają się. Nowe media, takie jak Internet, dają językom nowe możliwości rozwoju.  Języki zawsze pozostają ze sobą we wzajemnym kontakcie i wpływają na siebie na wiele sposobów, w szczególności poprzez  zapożyczenia. Na przykład język angielski na przestrzeni wieków  zapożyczył  słowa z ponad 350 języków, zaś obecnie  inne  języki europejskie  zapożyczają  wiele słów z języka angielskiego.

Uczenie się  języka

Języka ojczystego  uczymy się zasadniczo w ciągu pierwszych pięciu lat życia, choć niektóre procesy  uczenia się języka (takie jak przyswajanie słownictwa) trwają w sposób nieprzerwany. Język rozwija się w  kilku etapach. W pierwszym roku życia dziecko wydaje z siebie szeroki zakres dźwięków, z których wyłaniają się stopniowo schematy rytmu i intonacji, następnie zaś spółgłoski i samogłoski. Około pierwszego roku życia  pojawiają się pierwsze zrozumiałe słowa.  W drugim roku życia pojawiają się wypowiedzi  złożone z dwóch, później zaś także z trzech i czterech wyrazów. Trzy- i czteroletnie dzieci formułują zdania, które są coraz dłuższe i bardziej skomplikowane. Ich słownictwo poszerza się  od około 50 aktywnych słów w wieku 18 miesięcy do kilku tysięcy słów w wieku pięciu lat. Język ojczysty jest zazwyczaj opisywany jako pierwszy wyuczony bądź główny język. Jest to język, który ludzie znają w najszerszym zakresie, najczęściej go używają bądź z którym najbardziej się identyfikują. W przypadku niektórych osób dwujęzycznych uczenie się  dwóch języków przebiega w taki sposób, że  nie da się wskazać, który z nich jest „pierwszym”, a który „drugim”. U większości osób dwujęzycznych ta różnica jest jasna, jako że nauka drugiego bądź trzeciego języka ma miejsce dopiero w szkole bądź też w jeszcze późniejszym okresie . Nie istnieje żaden limit wieku, powyżej którego uczenie się  kolejnego języka byłoby niemożliwe. Dwujęzyczność to skomplikowane zjawisko. Powszechnym mitem jest to, że  osoba dwujęzyczna posługuje się  dwoma językami na identycznym poziomie; w rzeczywistości rzadko kiedy istnieje równowaga między dwoma językami.  Co więcej osoby dwujęzyczne nie mają identycznych umiejętności, bowiem istnieje wiele form dwujęzyczności.  Są osoby mówiące jak rodzimi użytkownicy w obu językach; u innych w jednym z nich  zauważamy silny obcy akcent. Niektórzy potrafią biegle czytać teksty w obu językach; jeszcze inni posiadają tę umiejętność tylko w jednym  z nich. Niektórzy wolą pisać w jednym  języku, natomiast mówią  wyłącznie w drugim. Dwujęzyczność ma wiele różnych zalet. Bycie dwujęzycznym może zwiększyć szanse na efektywne uczenie się  kolejnych języków. Uczenie się trzeciego języka jest ułatwione przez naukę drugiego języka. Dwujęzyczni mają także pewną przewagę w myśleniu: istnieją dowody, że robią szybsze postępy niż monojęzyczni w pewnych obszarach wczesnego rozwoju poznawczego i są bardziej twórczy w rozwijaniu swoich umiejętności językowych.
 Dwujęzyczność ma także inny znaczący  atut: osoby znające dwa języki są w stanie porozumieć się z bardziej zróżnicowaną grupą ludzi. Jako, że osoby dwujęzyczne  mogą doświadczać głębiej  dwóch lub więcej kultur, posiadane przez nich umiejętności pozwalają im  komunikować się z innymi  z większym wyczuciem oraz kształtować  gotowość  do przekraczania barier kulturowych i tworzenia pomostów pomiędzy kulturami. Istnieje także wymiar praktyczny : osoby dwujęzyczne dysponują potencjalną przewagą natury ekonomicznej, ponieważ na rynku pracy większa liczba stanowisk stoi przed nimi otworem. Coraz częściej przyjmuje się też, że przedsiębiorstwa  o charakterze wielojęzycznym są bardziej konkurencyjne  niż te,  w których funkcjonuje tylko jeden język.

Rodziny języków

Języki są ze sobą wzajemnie powiązane, podobnie  jak  członkowie rodziny. Z uwagi na ich wspólne korzenie, większość języków europejskich można umieścić we wspólnej grupie wielkiej rodziny języków indoeuropejskich. Najliczniejszymi w Europie rodzinami języków, zarówno z uwagi na liczbę  języków, jak i liczebność użytkowników, są języki germańskie, słowiańskie oraz romańskie. Rodzina języków germańskich dzieli się na gałąź północną, w której znajdziemy  takie języki, jak duński, norweski, szwedzki, islandzki i farerski, oraz gałąź zachodnią – z niemieckim, niderlandzkim , fryzyjskim, angielskim i jidysz. Rodzina języków romańskich składa się z języków: rumuńskiego, włoskiego, korsykańskiego, hiszpańskiego, portugalskiego, katalońskiego, oksytańskiego, francuskiego, romansz, ladyńskiego i sardyńskiego. Do rodziny języków słowiańskich należą: rosyjski, ukraiński, białoruski, polski, łużycki, czeski, słowacki, słoweński, serbski, chorwacki, macedoński i bułgarski. Z kolei rodzina języków celtyckich skupia języki: irlandzki, gaelicki, szkocki, walijski i bretoński, trwają też starania mające na celu wskrzeszenie języków manx oraz kornijskiego. Do rodziny języków bałtyckich należą łotewski oraz litewski. Oddzielne rodziny, do  których należy tylko jeden język, reprezentują grecki, albański oraz ormiański. Język baskijski jest przypadkiem wyjątkowym, ponieważ nie należy on do rodziny języków indoeuropejskich, a jego korzenie owiane są tajemnicą. Na terenie Europy są obecne  także inne wielkie rodziny języków. Na północy odnajdziemy więc języki uralskie: fiński, estoński, węgierski, kilka języków lapońskich oraz mniej rozpowszechnione języki używane  w północnych częściach Federacji Rosyjskiej, takie jak ingryjski czy karelski. Na południowym wschodzie odnajdziemy  rodziny języków ałtajskich, przede wszystkim turecki i azerski. Rodzina języków kaukaskich występuje  na stosunkowo małym, zwartym obszarze pomiędzy Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim, skupiając około 40 języków, w tym gruziński i abchaski. Rodzina języków afroazjatyckich reprezentowana jest przez język maltański, hebrajski oraz berberyjski. Wszystkie opisywane języki wykorzystują  stosunkowo niewielką liczbę alfabetów. Większość z nich opiera się na alfabecie łacińskim. Rosyjski i kilka innych języków słowiańskich posługują się cyrylicą. Grecki, jidysz, ormiański i gruziński posiadają własne alfabety. Języki pozaeuropejskie często używane  na terytorium Europy to arabski, chiński oraz hindi; każdy z nich dysponuje własnym systemem zapisu słów.

Języki Europy (to revise text here)

Szacunkowa liczba języków w Europie wynosi około 225 rodzimych, wciąż używanych  języków. Pięcioma językami, którymi posługuje się  w Europie największa liczba osób (według liczby osób, które używają ich jako języków ojczystych) są język rosyjski, niemiecki, angielski, francuski i włoski, , tuż z nimi plasuje się język polski. W większości krajów europejskich  używa się więcej niż jednego języka. Wyjątkami są tutaj niewielkie państwa, takie jak Lichtenstein czy Stolica Apostolska (Watykan); jednak nawet tutaj obserwuje się znaczący udział drugiego języka w codziennym życiu. W 49 państwach-stronach Europejskiej Konwencji Kulturalnej funkcjonuje 41 języków oficjalnych bądź narodowych; wiele państw przyznaje też specjalny status innym językom. W większości krajów występuje także pewna grupa języków, którymi tradycyjnie posługują się przedstawiciele mniejszości narodowych bądź mieszkańcy określonych regionów. Największą liczbą języków używanych na swoim  terytorium może poszczycić się Federacja Rosyjska; ich liczba waha się pomiędzy 130 a 200, w zależności od zastosowanych kryteriów. Niektóre języki regionalne czy języki mniejszości zyskały status oficjalnych; przykładem mogą tu być języki baskijski, kataloński i galicyjski, które uzyskały taki status w tych regionach Hiszpanii, w których wciąż są używane.  W Wielkiej Brytanii ochronę prawną uzyskał język walijski, w Holandii – fryzyjski, zaś w Norwegii, Szwecji i Finlandii – języki lapońskie. Napływ imigrantów i uchodźców z całego świata sprawił, że Europa staje się w coraz większym stopniu kontynentem wielojęzycznym. Na przykład, w Londynie funkcjonuje ponad 300 różnych języków, które dla ich użytkowników  są językami ojczystymi.  W większości  wielkich miast, szczególnie na terenie Europy Zachodniej, z łatwością można doliczyć się od 100 do 200 języków będących  dla uczniów tamtejszych szkół językiem ojczystym. Do najbardziej powszechnie używanych  języków zalicza się arabski, turecki, języki berberyjskie, kurdyjski, hindi, pendżabski i chiński. Jednak wiele  z tych języków używanych jest wyłącznie przez niewielkie mniejszości, a ich przyszłość jest niepewna. Dla przetrwania  języka podstawowe znaczenie ma codzienna, nieformalna komunikacja między rodzicami a  dziećmi. Zdaniem ekspertów, do końca wieku zniknie co najmniej połowa, a nawet większa  liczba wszystkich języków świata. Jeśli dzieci nie będą uczyły się języka ojczystego, to w ciągu dwóch kolejnych pokoleń zniknąć mogą wszystkie ślady tego  języka. Przyczyny, dla których  język wychodzi z użycia, są bardzo różne, począwszy od fizycznej zagłady danej społeczności czy też siedlisk, w której społeczność ta zamieszkuje (na przykład z powodu degradacji środowiska czy wybuchu epidemii), poprzez przypadki aktywnego zwalczania języka przez różne środowiska polityczne , aż po najbardziej powszechną, czyli wyparcie  języka przez inne języki, bardziej prestiżowe i silniejsze w sensie kulturowym i ekonomicznym. Jednak niezależnie od przyczyn,  wynik jest taki sam: ludzkość traci kolejny, unikalny zasób. Dzięki wysiłkom  Rady Europy, w 1998 roku weszły w życie dwa ważne dokumenty międzynarodowe. Europejska Karta Języków Regionalnych lub Mniejszościowych obowiązuje dziś w 25* państwach członkowskich Rady Europy; Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych, zawierająca  także postanowienia dotyczące języków mniejszości, obowiązuje w 39* państwach członkowskich. Traktaty te stanowią istotny krok na drodze do ochrony i popularyzacji językowego bogactwa Europy. (* dane dotyczą liczby państw, które ratyfikowały traktaty do 2012 roku)  Na początku  XXI wieku wszyscy obywatele Europy żyją w środowisku   wielojęzycznym. W codziennym życiu obywatele mają do czynienia  z wieloma różnymi językami,  podczas podróży  autobusem czy pociągiem, korzystając z telewizji, radia czy prasy, a nawet czytając skład  produktów kupowanych w supermarkecie. Istnieje potrzeba podnoszenia powszechnej świadomości i zrozumienia dla różnorodności językowej Europy oraz czynników  wpływających na jej  dalszą obecność i rozwój. Istnieje też potrzeba zwiększenia  zainteresowania i zaciekawienia  językami. Należy także  podejmować  starania na rzecz dalszego rozwoju tolerancji językowej wśród oraz  między różnymi narodami. Są to tylko niektóre z celów, jakie przyświecały organizatorom Europejskiego Roku Języków w 2001 roku – Radzie Europy oraz Unii Europejskiej. W przeddzień wydarzenia zamykającego obchody Roku Języków, Komitet Ministrów Rady Europy zadecydował, że Europejski Dzień Języków od tej pory będzie obchodzony corocznie 26 września.